Olej arganowy nazywany jest płynnym złotem Maroka i stanowi jeden z najbardziej wyjątkowych oraz cenionych olejów na świecie. To jednak nie tylko legenda oparta na kulturze berberyjskiej, lecz także efekt skomplikowanego procesu produkcji, który bezpośrednio wpływa na właściwości i jakość gotowego produktu. Już w kilku pierwszych zdaniach należy podkreślić, że jakość olejku arganowego zależy w głównej mierze od sposobu pozyskania oraz metod przetwórczych. W poniższym artykule wyjaśniam jak powstaje olejek arganowy i które elementy mają największy wpływ na jego końcową jakość.
Pochodzenie i znaczenie drzewa arganowego
Drzewo arganowe (Argania spinosa) to gatunek endemiczny występujący wyłącznie w południowo-zachodnim Maroku. Tam też, od setek lat, olejek arganowy produkowany jest przez lokalne wspólnoty kobiet, co ukształtowało całą regionalną tradycję i przemysł[8]. Według historycznych przekazów proces wytwarzania nie uległ istotnym zmianom przez wieki, a każda faza – od zbioru po ekstrakcję – wpływa na ostateczne właściwości produktu[8]. Sam olejek pozyskuje się wyłącznie z nasion drzew arganowych, zwanych miejscowo „złotem Maroka”.
Etapy tradycyjnej produkcji olejku arganowego
Najważniejszym etapem jest zbieranie surowca. Owoce arganowe zbierane są jedynie ze spadłych zbiorów pomiędzy czerwcem a sierpniem. Nie zrywa się ich prosto z drzew, co ogranicza uszkodzenia i gwarantuje lepszą jakość[2]. Następny krok to suszenie owoców na słońcu, które trwa zazwyczaj kilka tygodni i pozwala na odparowanie wody oraz oddzielenie twardego orzecha od miąższu[1].
W kolejnym etapie, suchy miąższ oddziela się od orzechów ręcznie, po czym dochodzi do najbardziej pracochłonnego procesu: łupania nasion, do którego używane są kamienie. To faza wymagająca siły i precyzji, ponieważ łupina arganowa jest niezwykle twarda[2][4]. Złupane jądra stanowią około 25% masy świeżego owocu i są podstawowym surowcem do produkcji oleju[6].
Przy wytwarzaniu oleju spożywczego nasiona poddawane są prażeniu, co nadaje charakterystyczny orzechowy aromat. Następnie przystępuje się do ekstrakcji oleju – czyli rozdrobnienia jąder w specjalnych kamieniowych lub metalowych urządzeniach i oddzielenia oleju od masy stałej[1]. W przypadku oleju kosmetycznego stosuje się tłoczenie na zimno, co zabezpiecza naturalne składniki przed utratą wartości podczas obróbki cieplnej[5].
Metody ekstrakcji oleju arganowego a jakość produktu
Aktualnie rozróżnia się trzy główne metody ekstrakcji:
- ekstrakcję ręczną
- półautomatyczne tłoczenie na zimno
- ekstrakcję chemiczną
Ekstrakcja ręczna opiera się na tradycyjnym mieleniu nasion w żarnach i ugniataniu papki z dodatkiem wody. To technika o najmniejszej wydajności, ale żywa w kulturze berberyjskiej oraz dająca produkt o głębokiej tradycyjnej wartości[1].
Najwyższą jakość gwarantuje półautomatyczne tłoczenie na zimno – czyste jądra mielone są w maszynach ze stali nierdzewnej przy zachowaniu pełnej higieny procesu. Efektywność tej metody przewyższa tradycyjną nawet o 15%, a olejek wyróżnia się wyższą trwałością oraz zachowaniem pełnego profilu składników odżywczych[1].
Ekstrakcja chemiczna polega na stosowaniu rozpuszczalników i stosowana jest wyłącznie przemysłowo. Jej atutem jest bardzo wysoka wydajność oraz szybkość, jednak finalny produkt używany jest raczej w przemyśle, gdzie mniejszą wagę przykłada się do walorów kosmetycznych i naturalnych[1].
Olejek arganowy: kosmetyczny a spożywczy – co wpływa na jakość?
Na rynku olejek arganowy występuje w dwóch odmianach: kosmetycznej i spożywczej. Obydwa rodzaje różnią się technologią produkcji oraz zastosowaniem[5]. Olej kosmetyczny uzyskuje się z nieprażonych jąder tłoczonych na zimno, co pozwala na zachowanie największej ilości naturalnych składników odżywczych, a jego aromat pozostaje bardzo delikatny. Natomiast olej spożywczy produkowany jest z prażonych wcześniej nasion i tłoczony na ciepło, czego efektem jest charakterystyczny, intensywny, orzechowy zapach i mniejsza zawartość cennych składników[5].
Z praktycznego punktu widzenia olej kosmetyczny stosuje się bezpośrednio na skórę i włosy, natomiast wersja spożywcza znajduje zastosowanie w kuchni jako dodatek do potraw, pieczywa lub sałatek.
| Aspekt | Kosmetyczny | Spożywczy |
|---|---|---|
| Ziarno | Nieprażone | Prażone |
| Metoda tłoczenia | Na zimno | Na ciepło |
| Składniki odżywcze | Więcej | Mniej |
| Zapach | Delikatny | Orzechowy |
| Zastosowanie | Na skórę i włosy | Kulinarne |
Wydajność, wydolność i trwałość olejku arganowego
Proces uzyskania litra olejku jest długotrwały i bardzo czasochłonny. Wydajność tradycyjnej metody wskazuje, że aż z 30 kg nasion uzyskuje się tylko 1 litr produktu[3]. Z kolei w przypadku mechanicznej, półautomatycznej obróbki, z 100 kg suchych owoców można otrzymać do 6 litrów oleju[3]. Produkcja jednostkowa jest również bardzo praco- i czasochłonna – ręczne uzyskanie 1 litra oleju może zająć do 10 godzin ciągłej pracy, a w praktyce na wyprodukowanie 1 litra jednej berberyjskiej kobiecie potrzeba nawet 24 godzin pracy[7][8].
Kolejna istotna informacja dotyczy proporcji surowca do gotowego produktu – aby uzyskać 1 litr olejku arganowego potrzeba około 40 kg orzechów, 50 kg owoców lub 2 kg samych jąder nasiennych[7][8]. Jądra stanowią przy tym jedynie 25% masy świeżego owocu[6]. W przypadku tłoczenia na zimno produkt można przechowywać nawet przez 2 lata bez utraty jakości i wartości odżywczych[3].
Dodatkowo, po zakończeniu procesu tłoczenia, olejek kosmetyczny zwykle pozostawia się na dwa tygodnie w celu odstania, by naturalnie oddzieliły się ewentualne osady i wody, co podnosi końcową czystość i jakość produktu[6].
Co ostatecznie decyduje o jakości olejku arganowego?
Podsumowując, jakość olejku arganowego determinowana jest przez kilka fundamentalnych czynników: rodzaj zastosowanej metody produkcji, staranność i rękodzielniczy charakter zbioru oraz wstępnej obróbki, brak chemicznych dodatków podczas ekstrakcji i zachowanie standardów higieny[1][5]. Absolutnie kluczowe pozostaje tłoczenie na zimno przy półautomatycznej metodzie – ten sposób pozwala uzyskać olejek o najczystszej kompozycji oraz najlepszej trwałości.
Nie mniej ważne są surowiec oraz czas zbioru – zbiory spadłych owoców w szczytowym okresie dojrzewania stanowią gwarancję najwyższej wartości odżywczej oraz pełni naturalnych właściwości oleju[2]. Proces wytwórczy, jego długość i ręczna precyzja mają wpływ zarówno na ilość, jak i stężenie aktywnych składników końcowego produktu[8]. Ścisłe przestrzeganie tych zasad jest odpowiedzią na pytanie, jak powstaje olejek arganowy i co wpływa na jego jakość.
Źródła:
- [1] https://skarbmaroka.pl/wytwarzanie-olejku-arganowego
- [2] https://www.gurupodrozy.pl/podroze-ucza/olejek-arganowy/
- [3] https://sklep.fizjoterapeuty.pl/aktualnosci/suplementy/olej-arganowy
- [4] https://cosmospa.pl/oleje-arganowe/91-olej-arganowy-czysty-z-certyfikatem-eco-cert-z-maroka-100-ml-5902020191988.html
- [5] https://eliksirmaroka.pl/blogs/home/olejek-arganowy-wlasciwosci-zastosowanie-i-korzysci-dla-skory-twarzy-i-ciala
- [6] https://mannamydlo.pl/blog/skad-sie-bierze-olejek-arganowy
- [7] https://dietetycy.org.pl/olej-arganowy/
- [8] https://businessinsider.com.pl/firmy/sprzedaz/olejek-arganowy-w-dwie-dekady-na-polpustyni-powstal-biznes-wart-miliardy-dolarow/p6t5ex4
TylkoPiekni.pl to polski portal beauty realizujący filozofię Piękno bez kompromisów. Specjalizujemy się w dostarczaniu rzetelnej wiedzy o pielęgnacji, makijażu i wellness, którą weryfikuje zespół ekspertów z branży kosmetycznej.